Солонгосоос Монгол руу импортлохдоо “нийт газрын үнэ” буюу landed cost-ыг урьдчилан зөв тооцох нь эрсдэлийг бууруулдаг. Энэ нийтлэлд алхам, баримт бичиг, тээвэр логистик, зардлын бүтэц болон нийтлэг алдааг практик байдлаар тайлбарлав.
Солонгосоос Монгол руу ашигласан автомашин импортлох үед зөвхөн машины үнэ (vehicle price) хангалтгүй байдаг. Харин нийт landed cost гэдэг нь тухайн машиныг Солонгосоос худалдан авч, Монголын хил/дотоодын бүртгэл хүртэлх бүх зардлыг нийлүүлсэн нийт өртөг юм. Ингэснээр та “би хэдээр бодитоор авах вэ?” гэсэн асуултад бодитой хариу өгч, төсөв, төлөвлөгөөгөө эртнээс зөв гаргах боломжтой.
Энэхүү гарын авлага нь ерөнхий зарчим дээр суурилсан бөгөөд шаардлага, татвар, тариф, гаалийн бааз зэрэг нь тухайн үеийн журам, машины ангилал, хөдөлгүүр/хөдөлгөөний төрөл, ашиглалтын байдал зэргээс шалтгаалан өөрчлөгдөж болно. Тиймээс яг тоог баталгаажуулахын тулд таны зууч/тээвэр зууч болон холбогдох байгууллагын мэдээллийг давхар нягтална уу.
Олон худалдан авагчид Солонгосын зах зээлийг сонгодог гол шалтгаан нь:
Гэхдээ “амар хямд” гэж шууд дүгнэхгүй байх хэрэгтэй. Учир нь landed cost нь машины үнээс гадна олон жижиг зардлаас бүрддэг. Тиймээс эхний өдрөөсөө эхлэн зардлаа задлан бодож сурах нь хамгийн зөв алхам.
Нийт landed cost-оо зөв тооцохын тулд худалдан авалт, тээвэр, гааль, дотоодын шат дамжлагыг “аль шатанд ямар зардал орж ирэх вэ?” гэж харах хэрэгтэй. Ерөнхий урсгалыг дараах байдлаар төсөөлж болно:
Зардал бүр ямар хэлбэрээр гардаг нь байгууллагаас хамаарч өөр өөр байж болно. Гэхдээ тооцооллын логик нь ижил: “Солонгос дахь зардал + тээвэр + Монголын гааль/дотоод зардал = landed cost”.
Нийт өртгийг тооцоолохдоо баримт бичгийн шатанд гардаг төлбөр, цаг хугацааг анхаарах хэрэгтэй. Ерөнхийдөө дараах материалууд шаардагдах нь элбэг:
Мөн автомашины техникийн байдал болон гэмтэл/засварын түүх нь үнэ болон нэмэлт засварын боломжит зардалд нөлөөлдөг. Тиймээс худалдан авахаасаа өмнө боломжтой бол:
Баримт бичиг дутуу эсвэл мэдээлэл зөрвөл гаалийн бүрдүүлэлт удааширч, улмаар хадгалалтын төлбөр, нэмэлт зуучийн төлбөр, тээврийн хуваарь зэрэг “далд зардал” үүсэх эрсдэлтэй.
Солонгосоос Монгол руу тээвэрлэхэд хамгийн их нөлөөлдөг хэсгүүд нь:
Зардлыг тооцоолохдоо зөвхөн “тээврийн төлбөр” гэж харахгүй, харин дараах зүйлсийг салгаж асуугаарай:
Одоо хамгийн чухал хэсэг рүү оръё. Та ерөнхийдөө дараах байдлаар “нийт landed cost”-оо бүтэцлэн тооцож болно. Доорх хүснэгт нь жишээ хэлбэрийн логик задаргаа юм (яг тариф/хувь хэмжээ нь таны тохиолдлоос шалтгаална):
Тооцооллын томъёо (ерөнхий):
Нийт Landed Cost = Машины үнэ + Солонгос дахь бэлтгэл + Экспортын үйлчилгээ/баримт бичиг + Тээвэр + Даатгал + Монголын гааль/татвар + Дотоод зардал + Буфер
Тээвэрлэлтийн явцад хүлээлт, баримт бичгийн тодруулга, тухайн боомтын үйлчилгээний жижиг ялгаа гэх мэт нөхцөл тохиолдож болно. Тиймээс төсөвт бага хэмжээний буфер төлөвлөх нь бодитоор хэрэгтэй байдаг. Ингэснээр та гаалийн бүрдүүлэлт дээр гацах, нэмэлт зээл авах зэрэг эрсдэлийг бууруулна.
Дараах алдаа хамгийн түгээмэл байдаг:
Шийдэл нь энгийн: асуултыг эрт тавих ба санал болгож буй “нийт үнэ” нь ямар бүрэлдэхүүнтэйг бичгээр задлан авах.
Гэрээ байгуулахын өмнө болон төлбөр хийхийн өмнө дараах асуултуудыг шалгаарай. Ингэснээр Монгол дахь бодит зардлыг ойролцоо бус, илүү бодитой байдлаар тооцох боломж нэмэгдэнэ.
Дүгнэлт: Солонгосоос Монгол руу ашигласан машин импортлох нийт landed cost-оо тооцох хамгийн зөв арга бол зардлыг шат бүрээр нь задлан, “юу орсон/юуг орхисон”-оо тодорхой болгох явдал юм. Та зөвхөн нэг удаагийн тооцоогоор дуусгахгүй, баримт бичиг, тээврийн нөхцөл, гаалийн шаардлага өөрчлөгдөж болохыг анхаарч, тодруулга хийснээр бодит төсөвт ойрхон шийдвэр гаргана.
