Монгол руу Солонгосын хуучин автомашин экспортлох/импортлох үед тээвэр, зуучлал, шалгалт, татвар, гаалийн процесс зэрэг олон хүчин зүйлээс нийт зардал хамаардаг. Энэ нийтлэлд зардлыг тооцоолоход нөлөөлөх гол зүйлсийг практик байдлаар тайлбарлана.
Монгол руу Солонгосын хуучин автомашин тээвэрлэх зардлыг нэг мөр томьёогоор урьдчилан хэлэхэд хэцүү байдаг. Учир нь тээврийн төрөл, тээвэрлэх зай, машины хэмжээ, баглаа боодол, боомтын үйлчилгээ, гаалийн бүрдүүлэлт, мөн импортын шаардлага зэрэг олон алхам зэрэг нөлөөлдөг. Тиймээс худалдан авагчийн хувьд “зөвхөн машин+тээвэр” гэж бодохоос илүү нийт зардлын бүтэц (cost breakdown)-ийг урьдчилан харж төлөвлөх нь хамгийн чухал.
Доорх гарын авлага нь Монгол дахь худалдан авагчид болон экспортын гинжин хэлхээг ойлгохыг хүссэн хүмүүст зориулсан. Бүх хууль, татвар, шаардлага нь хувь хүн/компаниас хамаарч, мөн цаг хугацааны явцад өөрчлөгдөж болдог тул нарийвчлалтай тооцоог мэргэжлийн үйлчилгээ үзүүлэгч, гаалийн байгууллага, тээврийн компаниар баталгаажуулахыг зөвлөе.
Солонгосын зах зээлд түгээмэл байдаг автомашинууд нь харьцангуй сайн хадгалалттай, өргөн сонголттой байдаг тул Монголын худалдан авагчид ихэвчлэн сонирхдог. Ялангуяа солонгос дахь үйлчилгээний соёл, засвар үйлчилгээний түүхийг баримтжуулах хандлага нь сонголт хийхэд нэмэр болдог.
Гэхдээ “сонголт сайтай” гэдэг нь “тээвэрлэлтийн зардал заавал бага” гэсэн үг биш. Яг энэ үед зардалд нөлөөлөх хүчин зүйлсийг ойлгож, эрсдэлийг багасгах нь бодит ашиг авчирна.
Зардал хаанаас үүсдэгийг ойлгохын тулд процессын дарааллыг ерөнхийд нь мэдэх хэрэгтэй. Ихэнх тохиолдолд дараах шатуудаар явна:
Эдгээр алхмын аль нэгэнд өөрчлөлт орвол нийт төсөв ч өөрчлөгдөнө. Тиймээс эхнээс нь “аль үе шатанд ямар зардал үүсдэг вэ?” гэдгийг асууж тодруулах нь хамгийн үр дүнтэй.
Солонгосоос Монгол руу хуучин автомашин импортлох үед баримт бичиг бүрэн, зөв байх нь зардлыг тогтвортой барихад нэн чухал. Зарим тохиолдолд бичиг дутуу, мэдээлэл зөрүүтэй байвал нэмэлт шалгалт, засвар/шинэчлэлт, эсвэл нэмэлт зардал үүсэх эрсдэлтэй.
Зардлыг бууруулахын тулд худалдан авагч тал дор хаяж дараахыг анхаараарай: машины таних мэдээлэл (VIN/дугаарууд) болон баримт бичиг дээрх мэдээлэл хоорондоо зөрөхгүй байх, мөн тээвэрлэлтийн өмнөх шалгалтын үр дүнг баримтжуулах.
Тээврийн горим, маршрут, улирлын ачаалал зэрэг нь Монгол руу гарах нийт зардалд шууд нөлөөлдөг. Солонгосын аль боомтоос гарч, Монголд аль цэгээр дамжих, мөн тээвэрлэлтийн хуваарь ямар байгаагаас үнэ өөрчлөгдөнө.
Хуучин автомашины тээвэрлэлтийн түгээмэл хувилбарууд нь:
Контейнер ашиглах үед машины хэмжээ, жин, баглаа боодлын шаардлага зардлыг нэмэгдүүлэх магадлалтай. Харин ро-ро сонгосон тохиолдолд боомтын үйлчилгээ, хуваарь, ачилтын нөхцөл зардалд нөлөөлнө.
Тээвэрлэлтийн хугацаа уртасвал агуулах/хадгалалтын зардал, хуваарийн өөрчлөлттэй холбоотой төлбөр нэмэгдэх боломжтой. Тиймээс худалдан авагчид “хамгийн хямд” сонголт биш, нийт хугацааны эрсдэл багатай хувилбарыг асуух хэрэгтэй.
Худалдан авагчид ихэвчлэн зөвхөн машин болон тээврийн үндсэн төлбөрийг хардаг. Гэвч бодит байдал дээр нийт зардалд дараах төрлийн төлбөрүүд нэмэгдэж болдог.
Практик зөвлөгөө: Үнийн санал авахдаа нийт төлбөрийг “нэг тоо” хэлэхээс илүү юу багтсан, юу багтаагүй гэдгийг бичгээр асуугаарай. Ингэснээр төсөв давхацахгүй.
Зардлыг өсгөх хамгийн түгээмэл шалтгаан нь мэдээллийн дутуу байдал, буруу таамаглал, эсвэл эцсийн мөчид өөрчлөлт хийх явдал байдаг.
Төвийг сахисан зөвлөгөө гэвэл: боломжтой бол тээвэрлэлтийн өмнөх шалгалт, баримтын бүрдэл, мөн үнийн саналын задаргааг нэг дор цэгцэлж баталгаажуул.
Доорх чеклист нь таны төсөв, цаг хугацаа, эрсдэлийг илүү бодитоор удирдах зорилготой. Тээвэрлэлтийн үйлчилгээ үзүүлэгчтэйгээ ярилцахдаа эдгээр асуултыг ашиглаарай.
Солонгосын хуучин автомашиныг Монгол руу тээвэрлэхэд зардал олон хүчин зүйлээс хамаардаг. Тодорхой, практик арга бол: процессын шат бүрийг ойлгох, баримт бичгийн бүрдлийг эрт цэгцлэх, тээврийн горим ба хугацааны эрсдэлийг тооцох, мөн үнийн саналын задаргаа авах явдал юм. Ингэснээр та төсвөө илүү бодитоор төлөвлөж, гэнэтийн нэмэлт төлбөрийн эрсдэлийг бууруулна.
