Монгол дахь худалдан авагчид Солонгосын ашигласан автомашин сонгох нь түгээмэл болсон. Гэхдээ гэрээ, төлбөр, баримт бичиг, тээвэрлэлтийн үе шат бүрт эрсдэл нуугдаж болно. Энэхүү гарын авлага нь залилангаас сэргийлэх бодит алхмуудыг өгнө.
Монгол руу Солонгосын ашигласан автомашин экспортлох үйл явц нь зөв хийгдвэл цаг хугацаа, чанарын хувьд давуу талтай. Гэхдээ худалдагч, зуучлагч, тээвэрлэгчдийн хоорондын мэдээлэл зөрөх, баримт бичиг дутуу/алдаатай байх, төлбөрийг эрсдэлтэй байдлаар хийх зэрэг нь залилангийн хамгийн түгээмэл эх үүсвэр болдог. Иймээс “найдвартай сонголт” гэдэг нь зөвхөн нэр хүнд биш, харин баталгаажуулах журам хэрэгжүүлэхийг хэлнэ.
Доорх зөвлөгөөгөөр та Солонгосын талтай харилцахдаа ямар бичиг баримт шаардах, ямар шалгалт хийх, төлбөрийг яаж бүтэцлэх, тээвэрлэлтийн үе шат бүрийг хэрхэн баримттай болгох талаар практик алхмуудтай танилцана. (Анхаарах: гааль, татвар, зөвшөөрлийн шаардлага нь зах зээл бүрт өөр, мөн цаг хугацааны явцад өөрчлөгдөж болдог.)
Солонгосын зах зээлээс импортлогддог ашигласан автомашинууд нь ихэвчлэн дараах шалтгаанаар Монголын худалдан авагчдын анхаарлыг татдаг:
Гэсэн хэдий ч “сонголт олон” гэдэг нь “чанарын эрсдэл олон” гэсэн үг ч байж болно. Тиймээс та машин сонгохдоо зөвхөн үнэ, зурагт бус, баримт, түүх, техникийн бодит байдал дээр тулгуурлан шийдвэр гаргах хэрэгтэй.
Залилангаас хамгийн үр дүнтэй сэргийлэх арга бол үйл явцын үе шат бүрийг ойлгож, “аль үе шатанд хэн юу баталгаажуулж өгөх ёстой”-г урьдчилан тодорхой болгох явдал юм. Ерөнхийдөө процесс дараах байдлаар явагддаг:
Хэрэв аль нэг алхам дээр “бид ингэж явуулна, дэлгэрэнгүй баримт хэрэггүй” гэх мэт тайлбар гарвал болгоомжлоорой. Ил тод байдал бага байх тусам эрсдэл өндөр байдаг.
Залилангийн түгээмэл хэлбэрүүдийн нэг нь баримт бичиг зөрүүтэй байх эсвэл бодит машины мэдээлэлтэй таарахгүй байх явдал. Тиймээс та худалдан авахаасаа өмнө дараах зүйлсийг системтэй шалгаарай.
Машины зураг, тайлбар дээрх мэдээлэл бодит VIN-тэй (шасси/серийн дугаартай) таарч байгаа эсэхийг баталгаажуул. Боломжтой бол:
Тээвэрлэлтийн болон гаалийн бүрдүүлэлтэд шаардлагатай бичиг баримтууд нь улс орон, тээврийн хэлбэр, компаниас хамаарч өөр өөр байж болно. Гэхдээ та худалдагчаас баримтуудын жагсаалт гаргуулж, ямар баримт хэзээ, ямар хэлбэрээр (эх хувь/скан) олгогдохыг тодруулбал залилангийн эрсдэл мэдэгдэхүйц буурна.
Ерөнхийдөө дараах төрлийн баримтуудыг шаардах нь түгээмэл байдаг (нарийвчлал нь шаардлагаас хамаарна):
“Бүгд OK”, “осолгүй” гэх шиг ерөнхий үгээр найдах нь эрсдэлтэй. Та дараах байдлаар тодруулах хэрэгтэй:
Чухал: Хэрэв худалдагч “нууц” шалтгаанаар бүх мэдээллийг өгөхөөс татгалзвал эсвэл зөвхөн мөнгө төлсний дараа мэдээлэл өгнө гэж шахвал болгоомжлоорой.
Тээвэрлэлтийн үе шатанд залилан ихэвчлэн “машин хаана байна?”, “хэзээ ачигдах вэ?”, “аль боомтоор гарах вэ?” зэрэг тодорхой бус мэдээллээс үүсдэг. Тиймээс та:
Нэгэнт тээвэр эхэлсэн бол “алдагдсан баримт” гэдэг асуудал гарч болзошгүй. Тиймээс баримтуудын скан/хуулбарыг урьдчилан авах, мөн эцсийн эх хувийг хэзээ өгөхийг тохиролцох нь чухал.
Залилангийн нэг хэлбэр нь “ямар ч байсан нэг үнэ” гэж товчилж, дараа нь нэмэлт төлбөр гарч ирэх явдал байдаг. Тиймээс та нийт өртгийг дараах байдлаар задлан тооцохыг зөвлөе:
Хэрэв гэрээнд “нэмэлт төлбөр гарч болно” гэж ерөнхий байдлаар бичсэн бол та:
урьдчилан тодруулах хэрэгтэй. Энэ нь маргаан үүсэхээс сэргийлэхээс гадна залилангийн эрсдэлийг бууруулдаг.
Монгол руу Солонгосын ашигласан машин экспортлох үед худалдан авагчид ихэвчлэн дараах алдаанд ордог. Та өөрийн нөхцөлд тохируулан давхар шалгаарай.
Доорх жагсаалтыг хэвлээд эсвэл тэмдэглэл болгон ашиглавал шийдвэр гаргахдаа системтэй, нотолгоонд суурилсан болно. Худалдагчаас эдгээрийг нэг бүрчлэн баталгаажуулж, баримтын хуулбарыг хадгалаарай.
Солонгосын талтай харилцахдаа та “асуулт ихдэх тусам эрсдэл буурна” гэсэн зарчмыг баримтал. Итгэлцэл нь зөвхөн үгээр бус, баримт бичиг, тайлбарын ил тод байдал, мөн гүйлгээний процессын хяналтаар бүрддэг. Монголын худалдан авагчийн хувьд та өөрийн зардал, хугацаа, шаардлагыг урьдчилан ойлгож, шаардлагатай баримтуудыг цаг тухайд нь цуглуулах нь залилангаас хамгийн бодит хамгаалалт болно.
Хэрэв та хүсвэл дараагийн алхам болгон: машин сонголт хийхээс өмнө VIN болон баримтын жагсаалтыг бэлтгэх, төлбөрийн үе шаттай нөхцөлийг тодорхойлох, тээврийн баримтаар хянах төлөвлөгөө гаргахыг зөвлөе.
