Монголын зах зээлд ашигласан автомашин импортлохдоо HS код, татварын ангиллыг зөв тогтоох нь хамгийн чухал. Энэхүү гарын авлага нь Солонгосоос тээвэрлэх экспортын шатанд ангиллын эрсдэлийг бууруулах практик алхмуудыг нэг дор багтаасан.
Монгол руу ашигласан автомашин импортлох ажилд HS код (Harmonized System) ба гаалийн ангилал зөв байх нь таны зардал, саатал, бичиг баримтын эрсдэлийг шууд нөлөөлдөг. Солонгосоос (Korea) тээвэрлэж буй худалдан авагч, зуучлагч, экспортлогч талуудын хувьд ангилал буруу тогтоогдох нь “хожим засах” асуудал биш, харин эхнээсээ урьдчилан тооцоолж шийдэх шаардлагатай үйл явц юм.
Энэхүү нийтлэл нь HS кодын сонголтын логик, практик шалгах цэгүүд, баримт бичгийн уялдаа, тээвэр ба зардлын төлөвлөлтийн аргуудыг төвийг сахисан байдлаар тайлбарлана. Тодорхой шаардлага, татварын хувь, баримт бичгийн нарийвчлал улс бүрт өөр өөр байж болох тул “ерөнхий зөвлөмж” гэж үзээрэй.
Монголын худалдан авагчид Солонгосын зах зээлээс ашигласан автомашин авах сонирхолтой байдаг нь хэд хэдэн шалтгаантай. Нэгдүгээрт, төрөл бүрийн маркийн сонголт өргөн, зарим загваруудын засвар үйлчилгээний сэлбэгийн хүртээмж сайн байх хандлагатай. Хоёрдугаарт, тээвэрлэлтийн сүлжээ (далай/хуурай замын холболт) нь Ази бүсэд харьцангуй боловсронгуй байдаг.
Гэхдээ “сонголт их байна” гэдэг нь “ангилал амар байна” гэсэн үг биш. Автомашины HS код нь зөвхөн брэнд/маркаас хамаарахгүй, харин техникийн шинж чанар (хөдөлгүүрийн төрөл, хөдөлгүүрийн хүчин чадал, суудлын тоо, нийт жин, түлшний төрөл, барилгын хэлбэр гэх мэт) болон тухайн улсын гаалийн тайлбар/шаардлагатай бичиг баримтаас хамаарна.
HS кодын зөв сонголт нь процессийн эхний үе шатанд шийдэгддэг. Солонгосын талаас автомашиныг экспортод бэлтгэх үед дараах урсгалыг ерөнхийд нь бодолцох хэрэгтэй:
Энд гол санаа нь: HS код нь “хаана ч өөрчлөгдөх боломжтой” зүйл биш. Баримт бичгийн хооронд зөрүү гарвал гаалийн байгууллага нэмэлт шалгалт хийж, саатал үүсгэх эрсдэлтэй.
HS кодын систем нь бүтээгдэхүүнийг дэлхийн хэмжээнд ижил түвшинд ангилах зорилготой. Гэхдээ автомашины хувьд ангилал нь “зөвхөн машин зорчигчийн/ачааны/хосолсон эсэх” гэх мэт том ангиллаас гадна дэд ангилалд ордог. Тиймээс та дараах зарчмуудыг баримтлах нь ашигтай:
Зарим автомашин (ялангуяа фургон маягийн, эсвэл суудлын зохион байгуулалт өөрчлөгдсөн) нь гаалийн тайлбарт “зорчигчийн зориулалттай” эсэх, эсвэл “ачааны зориулалттай” эсэхээр ялгаатай авч үзэгдэх тохиолдол гардаг. Тиймээс дотоод тохиргоо, суудлын тоо, ашиглалтын зориулалтын талаарх бодит мэдээллийг баримтаар нотлох хэрэгтэй.
Түлшний төрөл, хөдөлгүүрийн архитектур (жишээ нь дизель/бензин/эрлийз/цахилгаан гэх мэт) нь HS кодын сонголтод нөлөөлдөг. Нэг машины хувьд “эрлийз” гэж бичсэн мөртлөө техникийн мэдээлэл нь өөр байвал баримтын зөрүү үүснэ. Тиймээс экспортын баримт дээрх түлшний тайлбарыг техникийн өгөгдөлтэй тулгаж шалгах хэрэгтэй.
HS код зөв байсан ч баримт бичгийн уялдаа сул байвал гаалийн шалгалт хүндрэх магадлалтай. Монголд импортлох үед шаардлага өөр өөр байж болох тул та тухайн үеийн албан ёсны мэдээлэл, тээвэрлэгч/зуучлагчийн зааврыг дагах хэрэгтэй. Гэхдээ практик дээр нийтлэгээр дараах зүйлс ихээхэн чухал байдаг:
Тиймээс экспортын өмнө “баримт-баримт” болон “баримт-техник” хоёр чиглэлд давхар шалгалт хийх нь хамгийн үр дүнтэй.
Солонгосоос Монгол руу тээвэрлэхдээ далай/хуурай замын холимог маршрут түгээмэл байж болно. Гэхдээ маршрут, тээвэрлэгчийн үйлчилгээний бүтэц өөр өөр тул яг аль баримт аль хэлбэрээр бүрдүүлэх нь өөрчлөгдөж магадгүй. Ерөнхийдөө логистикийн хувьд:
HS кодын асуудал гарвал зөвхөн “татвар” төдий биш, харин баримтын тодруулга шаардсанаар тээврийн хуваарь, чингэлэг/тээврийн хэрэгслийн хүлээлтэд нөлөөлж болно. Иймээс ангиллын урьдчилсан шалгалтыг эрт хийх нь цаг хугацаа хэмнэнэ.
Автомашины үнэ дээр зөвхөн татвар нэмэгдэхгүй. Монголд импортлох үед нэмэлт үйлчилгээ, ложистикийн зардал, баримт бүрдүүлэлтийн үйлчилгээ зэрэг олон хүчин зүйл нэгдэж нийт өртөг үүсгэнэ. Та төсөв гаргахдаа дараах ангиллуудыг мартаж болохгүй:
HS код буруу тогтоогдсон тохиолдолд нэмэлт нотолгоо шаардаж, дахин тайлбар/залруулга хийх шаардлага гарч болдог. Тиймээс “анхны зөв” байх нь санхүүгийн хувьд ихэвчлэн ашигтай.
Дараах зөвлөмжүүд нь Солонгосын ашигласан автомашиныг Монгол руу экспорт/импорт хийхэд бодитоор хэрэг болдог. Эдгээрийг мөрдвөл ангиллын эрсдэл буурна:
VIN, хөдөлгүүрийн төрөл, түлш, хүчин чадал, суудлын тоо гэх мэт мэдээллийг нэг эх сурвалжаас (жишээ нь тээврийн болон техникийн баримтаас) авсан эсэхээ нягтал. “Нэг газар өөр, нөгөө газар өөр” байвал HS кодын тайлбар өөрчлөгдөх магадлалтай.
Зарим хүн “маркетингийн нэршил” эсвэл “алдартай загварын код” дээр тулгуурлаад HS ангилал сонгодог. Энэ нь буруу байж болно. Хэрэв эргэлзээ гарвал мэргэжлийн зөвлөгөө авч, шаардлагатай техникийн нотолгоогоо бэлтгэ.
Экспортын баримт бүр дээр HS код, тайлбар, VIN, жин, хөдөлгүүрийн мэдээлэл зэрэг гол талбарууд хоорондоо ижил байгаа эсэхийг checklist маягаар шалга. Энэ нь саатал багасгах хамгийн хурдан арга юм.
Ангиллын тодруулга удаашрах нь гаалийн бүрдүүлэлт болон тээврийн хуваарьтай давхцаж нэмэлт зардал үүсгэж болно. Тиймээс баримт бүрдүүлэх ажлыг хугацааны өмнө төлөвлөж, эрсдэлийг бууруул.
Монгол руу ашигласан автомашин импортлохдоо HS код ба ангиллыг зөв тогтоох нь таны экспортын ажлын чанарыг тодорхойлдог. Доорх эцсийн checklist-ийг ашиглан Солонгосоос тээвэрлэхээс өмнө өөрийн баримтуудыг нэг удаа нягталж үзээрэй.
Хэрэв та Солонгосын ашигласан автомашиныг Монголд оруулах гэж байгаа бол HS кодын сонголт, баримтын уялдаа, техникийн нотолгоог эхнээс нь зөв бэлтгэх нь хамгийн найдвартай зам юм. Тухайн үеийн албан ёсны шаардлага өөрчлөгдөж болох тул хэрэгжилтийн өмнө мэргэжлийн зөвлөгөө авч, албан ёсны мэдээллээ давхар шалгаарай.
