Монгол руу солонгосын ашигласан автомашин импортлох үед логистикийн хоёр үндсэн сонголт байдаг: порт-оос-порт ба хаалга-хаалга. Аль нь танд илүү тохирохыг зардлын төлөвлөлт, баримт бичиг, эрсдэл, цаг хугацааны урсгалаар нь харьцуулж тайлбарлая.
Монголд ашигласан автомашин импортлох хүсэлтэй олон худалдан авагчид “ачаа хаана хүртэл хэн хүргэх вэ?” гэсэн асуултад тулгардаг. Энэ нь зөвхөн тээврийн маршрутын асуудал биш бөгөөд таны баримт бичиг, төлбөрийн урсгал, эрсдэлийн хуваарилалт, хүлээлгийн хугацаанд шууд нөлөөлдөг. Ялангуяа порт-оос-порт ба хаалга-хаалга (door-to-door) гэсэн логистикийн хоёр загварын ялгаа маш чухал.
Доорх гарын авлага нь Солонгосоос (Korea) Монгол руу ашигласан автомашин тээвэрлэхэд бодитой, ойлгомжтой байдлаар тайлбарлана. Бүх улс, тээвэрлэгч, агентын нөхцөл өөр байдаг тул “шаардлага нь өөр өөр байж болно” гэж тэмдэглэн, ерөнхий зарчмыг практик байдлаар хүргэнэ.
Солонгосын зах зээлээс ашигласан автомашин сонгох нь олон давуу талтай: сонголт өргөн, засвар үйлчилгээний түүх, техникийн баримт бичиг бүрдүүлэлт харьцангуй эмх цэгцтэй байх нь түгээмэл. Гэхдээ логистикийн хэлбэр буруу сонгогдвол машины үнэ “ямар ч байсан боломжийн” байсан ч нийт өртөг өсөх, цаг хугацаа сунжрах эрсдэл бий.
Тиймээс зөвхөн машин сонгохоос гадна тээвэрлэлтийн загварыг (порт-оос-порт эсвэл хаалга-хаалга) зөв ойлгож төлөвлөх нь чухал.
Энгийнээр хэлбэл, порт-оос-порт гэдэг нь ачааг эхний боомтоос ачаалж, очих боомт дээр буулгах хүртэл тээвэрлэнэ. Харин хаалга-хаалга нь эхний талын “хаалга”-наас (жишээ нь Солонгост байрлах агуулах/талбай) эхлээд очих улсын “хаалга” хүртэл (жишээ нь таны заасан хаяг/агуулах) хүртэл зохион байгуулалт хийгддэг.
Энэ загварт ихэвчлэн дараах байдлаар урсгал явагдана:
Давуу тал нь ихэвчлэн зардлын ил тод байдал, тээврийн гол хэсэг нь боомт хоорондын урсгалд төвлөрдөг явдал. Гэхдээ очих боомт дээр буусны дараах шат (гааль, агуулах, дотоод тээвэр) таны төлөвлөгөөнд илүү их ачаалал үүсгэж болно.
Хаалга-хаалга логистикт ерөнхийдөө тээвэрлэгч/агент илүү өргөн хүрээний үйлчилгээг нэгтгэж зохион байгуулдаг:
Давуу тал нь зохицуулалтын дарамт харьцангуй багасч, “нэг цонхны” байдлаар цаг хугацааны төлөвлөлт хийхэд дөхөм байдаг. Гэхдээ үйлчилгээний хамрах хүрээ, нэмэлт төлбөрүүд (жишээ нь боомтын хүлээлт, дотоод тээврийн онцгой нөхцөл) нь гэрээний нарийн заалтаас шалтгаална.
Логистикийн хэлбэрээс үл хамааран ерөнхий процесс ойролцоо байдаг. Гол ялгаа нь хэн аль шатанд хариуцлага хүлээх, таны зүгээс юу бэлдэх шаардлагатай байдагт оршино.
Ашигласан автомашин экспорт/импортын явцад баримт бичиг хамгийн эмзэг хэсгүүдийн нэг. Алдаа гарвал саатал, нэмэлт төлбөр, зарим тохиолдолд дахин бүрдүүлэх шаардлага үүсч болно. Тиймээс эхнээс нь баримтуудын нийцлийг шалгах нь чухал.
Далайн тээвэр ерөнхийдөө тогтмол урсгалтай мэт боловч бодит байдал дээр боомтын ачаалал, улирлын өөрчлөлт, цаг агаар, тээвэрлэгчийн хуваарь зэрэг олон хүчин зүйл нөлөөлдөг. Тиймээс логистикийн сонголтоо “хамгийн хурдан” гэж биш, “хамгийн тохиромжтой, хянах боломжтой” гэж харах нь илүү зөв.
Худалдан авагчид ихэвчлэн “тээврийн үнэ” дээр анхаараад үлддэг. Гэтэл нийт өртөгт боомтын үйлчилгээ, агуулах/түр хадгалалт, чингэлэгийн төрөл, ачилт буулгалтын зардал, зуучлал/бүрдүүлэлтийн үйлчилгээ, мөн таны талд гарах дотоод зардлууд нэмэгддэг.
Логистикийн буруу ойлголтоос болж олон хүн цаг, мөнгөө алдах тохиолдол гардаг. Тиймээс дараах алдааг давтахгүйгээр эхнээс нь зөв тохиролцох хэрэгтэй.
Солонгосоос Монгол руу ашигласан автомашин импортлохдоо порт-оос-порт ба хаалга-хаалга логистикийн аль нь тохирохыг шийдэх хамгийн сайн арга нь “аль үе шатанд хэн хариуцах вэ?” гэдгийг тодруулж, бүх зардлыг нийт дүнгээр нь харах юм.
Дүгнэлт: Хэрэв та логистикийн үе шат бүрийг өөрийн талын зохицуулалтаар хянахад бэлэн, мөн зардлаа нарийн ангилахыг хүсвэл порт-оос-порт илүү тохиромжтой байж болно. Харин та зохицуулалтыг нэг дороос шийдүүлэх, үе шат бүрийг хамтад нь төлөвлөхийг хүсвэл хаалга-хаалга сонголт илүү уян хатан мэдрэмж өгдөг. Ямар ч тохиолдолд гэрээ/үнэ санал дээрх хамрах хүрээ, баримт бичгийн нийцэл, нийт өртгийн тооцоог эхнээс нь нягталж байгаарай.
