Монгол руу Солонгосын ашигласан автомашин тээвэрлэхэд зардал нь зөвхөн “ачааны төлбөр” биш олон үе шатнаас бүрддэг. Энэ нийтлэлд зардлын урсгалыг үе шат бүрээр задлан, төлөвлөхөд хэрэгтэй практик зөвлөгөөг өгнө. Мөн нийтлэг алдаа, эцсийн шалгах жагсаалтыг багтаалаа.
Монголд Солонгосын ашигласан автомашин импортлох үед худалдан авагчийн өмнө хамгийн их хариуцлагатай асуулт гарч ирдэг: “Нийт тээврийн болон дагалдах зардал яг хэд болох вэ?” Хариулт нь нэг тоо биш, харин тээвэрлэлтийн үе шат бүрт нэмэгдэх төлбөрүүдийн нийлбэр юм. Зарим зардал урьдчилан тодорхой (жишээ нь тээвэрлэлтийн үндсэн төлбөр), зарим нь тухайн тээврийн маршрут, тээврийн хэрэгслийн хэмжээ/жин, боомтын ажиллагаа, баримт бичгийн бүрдэлээс хамаарч өөрчлөгддөг.
Энэхүү гарын авлага нь экспортын бодит төлөвлөлтөд ойр, практик байдлаар зардлын бүтэц, баримт бичгийн шалгалт, логистикийн урсгалыг тайлбарлана. Ингэснээр та төсөв гаргахдаа “үл мэдэгдэх” зүйл багасгаж, гэнэтийн төлбөрөөс зайлсхийх боломжтой болно.
Солонгос дахь ашигласан автомашины зах зээл нь олон улсын худалдан авагчдад түгээмэл байдаг шалтгаан нь ерөнхийдөө дараах хүчин зүйлүүдтэй холбоотой. Эдгээр нь таны худалдан авалтын “үнэ” болон дараах “нийт өртөг”-т шууд нөлөөлдөг.
Гэхдээ улс хоорондын тээвэр, импортын шаардлага нь харилцан адилгүй байдаг тул Монголын талын бүрдүүлэх шаардлага, хяналт шалгалт, татвар/шимтгэл зэрэг нь таны эцсийн зардалд нөлөөлнө. Тиймээс “машины үнэ + тээвэр” гэж бодохоос илүү “нийт өртөг”-ийг үе шат бүрээр тооцох нь чухал.
Зардлын ихэнх нь логистикийн үе шат бүрт төлбөр хэлбэрээр нэмэгддэг. Доорх урсгал нь Солонгосоос Монгол руу тээвэрлэхэд түгээмэл тохиолддог ерөнхий дарааллыг харуулна. Таны сонгосон үйлчилгээ (жишээ нь агент, тээвэрлэгчийн багц) болон маршрут өөр байж болно.
Тиймээс “тээврийн зардал” гэдэг нь зөвхөн контейнер/ачааны төлбөр биш бөгөөд баримт бичиг, боомтын үйлчилгээ, дотоод тээвэр, импортын бүрдүүлэлтийн зохицуулалтуудыг хамарч болно.
Баримт бичгийн бүрдэл дутуу эсвэл буруу мэдээлэлтэй байвал гаалийн үйл явц саатаж, нэмэлт төлбөр, цаг алдалт үүсэх эрсдэлтэй. Тиймээс та эхний шатнаас зөв баримтжуулалт шаардаж, мэдээллийн уялдаа холбоог шалгах хэрэгтэй.
Машины нөхцөл, гэмтэл, засварын түүх, дагалдах хэрэгсэл зэрэг нь гаалийн болон даатгал/эрсдэлийн талаас чухал. Экспортын өмнөх шалгалт нь “маргаан үүсгэх эрсдэл”-ийг бууруулдаг.
Анхаарах зүйл: Монголын импортын шаардлага, шаардлагатай маягт, шалгалтын журам нь цаг хугацааны явцад өөрчлөгдөж болдог бөгөөд хувь хүн/аж ахуйн нэгжийн нөхцөлөөс хамаарч өөр байж болно. Тиймээс шаардлага нь таны тохиолдолд яг ямар байхыг тээвэр зууч/гаалийн мэргэжилтэнтэй урьдчилан лавлаж баталгаажуулахыг зөвлөе.
Солонгосоос Монгол руу ихэвчлэн тэнгисийн тээвэр ашиглагддаг бөгөөд энэ нь нийт зардлын томоохон хэсгийг бүрдүүлдэг. Гэхдээ тээвэрлэлтийн “үндсэн төлбөр”-өөс гадна боомтын үйлчилгээ, чингэлэг/ачилтын менежмент, саатлын төлбөр зэрэг олон жижиг зүйл нийлж, эцсийн дүнг өөрчилдөг.
| Зардлын төрөл | Юу хамардаг вэ | Юунаас хамаарч өөрчлөгдөх вэ |
|---|---|---|
| Үндсэн тээвэрлэлтийн төлбөр | Чингэлэг эсвэл тээврийн үйлчилгээний суурь үнэ | Маршрут, улирал, тээврийн хуваарь |
| Боомтын үйлчилгээ | Ачилт, буулт, боомтын ажиллагааны төлбөрүүд | Боомт, ачилтын хэлбэр, цагийн ачаалал |
| Чингэлэг/ачааны зохион байгуулалт | Ачааг савлах, байрлуулах, хамгаалахтай холбоотой ажил | Тээврийн хэлбэр (RORO/контейнер гэх мэт), машины хэмжээс |
| Дотоод тээвэр | Боомтоос дотоод очих цэг хүртэлх тээвэр | Очих байршил, зам тээврийн боломж |
| Хугацааны өөрчлөлтөөс үүдэх төлбөр | Саатал, хүлээлгийн менежменттэй холбоотой төлбөрүүд | Баримт бичгийн саатал, цагийн зохицуулалт |
Товчхондоо, тээврийн үйлчилгээний санал гаргахдаа “зөвхөн тээвэрлэлтийн үнэ” гэж харахгүй, боомтын ажиллагаа, зохион байгуулалт, хугацааны эрсдэлийн төлбөр-ийг тусад нь асууж тодруулбал төсөв илүү нарийвчлалтай болно.
Худалдан авагчдын гаргадаг нийтлэг алдаа бол эхний санал дээрх үнийг “эцсийн дүн” гэж ойлгох явдал. Гэтэл импортын үйл явцад төлбөрүүд үе шат бүрт гардаг тул нийт өртгийг багц маягаар бодох хэрэгтэй.
Зардлын санал авахдаа “энэ үүнд яг юу багтсан бэ?” гэж бичгээр тодруулж, үйлчилгээний хамрах хүрээг ялгаж авах нь хамгийн үр дүнтэй. Ингэснээр та Монгол руу импортлох нийт өртгөө илүү бодитой тооцоолно.
Экспортын логистик нь олон үе шаттай учраас жижиг мэт харагдах асуудал эцэстээ томоор нөлөөлдөг. Доорх алдаануудыг урьдчилан анхаарвал эрсдэл буурна.
Доорх жагсаалт нь Солонгосоос Монгол руу ашигласан автомашин тээвэрлэх үед танд “тасалдахгүй” хяналтын цэгүүдийг өгнө. Санал гаргагч/зуучтай ярилцахдаа эдгээрийг нэг бүрчлэн шалгавал илүү итгэлтэй тооцоолол гаргана.
Дүгнэлт: Солонгосын ашигласан автомашины тээврийн зардлыг зөв төлөвлөхийн тулд “үндсэн тээвэр” дээр зогсохгүй, баримт бичиг, боомтын ажиллагаа, дотоод тээвэр, импортын бүрдүүлэлтийн шат бүрийг тооцоондоо оруулах хэрэгтэй. Та Монгол руу экспортлогч болон тээвэр зуучтайгаа хамтран, зардлын задаргааг бичгээр тодруулж, баримтаа цаг тухайд нь бэлтгэвэл гэнэтийн зардал, хугацааны эрсдэл мэдэгдэхүйц буурна.